آجر چیست؟

تعریف

آجر فراورده های ساختمانی است که در گونه های رسی ، شیلی و شیستی ، ماسه آهکی ، بتنی و شکل های گوناگون تولید می شود ، و عمدتا در دیوار چینی ، نماسازی و کرسی چینی ، کف سازی و کف پوشی به کار می رود .

دسته بندی :

آجر بر حسب مواد خام استفاده شده در ساخت آن ،به انواع زیر تقسیم می شود :
آجر رسی ، شیلی و شیستی : آجری که از پخت خشت خام رسی و یا از پخت خشت تهیه شده از شیل و شیست ( روش پرسی ) و در هر دو حالت ، در دمای حدود ۱۰۰۰درجه ی سلسیوس به دست می آید .

بر اساس استاندارد شماره ۷ ایران ،آجر رسی ساختمانی ،بر حسب نوع مصرف به گروه های زیر تقسیم می شود :

آجر توکار :

آجری که برای کارهای عمومی ساختمان مناسب است. این آجرها ، بر حسب محل مصرف ، به دو نوع باربر و غیر باربر منقسم و هرکدام نیز به دو دسته ی توپر و سوراخ دار درجه بندی می شود .

آجر نما :

آجری که بدون نیاز به اندودکاری یا پوشش های دیگر ،مستقیما برای نماسازی به مصرف می رسد .این آجر دو نوع متعارف و پلاکی دارد . آجرهای نمای متعارف بر دودسته توپر و سوراخ دار و هرکدام ،بر حسب درصد جذب آب ، به دو درجه ی ۱و۲ تقسیم می شود . آجر نمای پلاکی نیز فقط ، بر حسب درصد جذب آب ، به دو درجه ی ۱و۲ تقسیم می شود .

آجر مهندسی :

آجری با جسم متراکم و پر مقاومت که برای ساخت اعضای باربر مناسب است. این نوع آجر به دودسته‌ی توپر و سوراخ دار و هرکدام ،برحسب درصد جذب آب ، به دو درجه ی ۱و۲ تقسیم می شود .

آجر سبک :

آجری که از رس ، لوم یا مواد رسی ، با افزودنی ها (مواد هوازا) یا بدون آنها قالب گیری و پخته می شود. چگالی ظاهری این آجر ها نباید بیشتر از 1000 کیلوگرم بر متر مکعب باشد . مواد افزودنی نیز نباید، در دراز مدت ، اثر مخرب بر خواص آجرها داشته باشد .

آجر ماسه آهکی :

آجری که از مخلوط ماسه ی سیلیسی یا سیلیکاتی ( یا سنگ خرد شده یا مخلوطی از این دو ) و آهک ، در بخار آب و گرما ، تولید می شود . خاکستر بادی ، سرباره ی کوره ی آهن گذاری و ،به طور کلی ، ضایعات صنعتی مناسب ، برای تهیه ی این نوع آجر ها به کار می روند . آجرهای ماسه آهکی معمولاً به صورت توپر و سوراخ دار به ابعاد آجر رسی ، یا مضاربی از آن ساخته می شود و ، بر حسب مقاومت فشاری ، دسته بندی می شود. آجر ماسه آهکی به رنگ خاکستری است و ، با افزودن مواد رنگی ، میتوان انواع رنگی آن را نیز تولید و در نمای ساختمان از آن استفاده کرد

آجر بتنی :

نوعی بلوک سیمانی توپر که از سیمان پرتلند ، سنگدانه های معدنی مناسب و آب تهیه می شود . برای بهره گیری از کاربرد ویژه ی آن، از افزودنی های مناسب استفاده می شود . این نوع آجرها ، بر حسب مقاومت فشاری و جذب آب، در دیوارهای خارجی و مصارف عمومی کاربرد دارند .
از این نوع آجر ها در داخل و خارج ساختمان و همچنین به عنوان کف پوش نیز استفاده می شود .

استانداردهای آجر

ویژگی ها :

آجرهای رسی ، شیلی و شیستی ، باید دارای ویژگی های زیر باشد :

– کاملا پخته ، یکنواخت و سخت باشند . مقاومت فشاری، میزان جذب آب و دیگر مشخصات آنها ، بر حسب نوع ، باید با استاندارد ملی ایران شماره ۷ تطبیق کند .
– حداکثرمیانگین جذب آب آجر مهندسی درجه ی ۱و۲ به ترتیب باید ۱۲و۱۶درصد ، و آجر نما (متعارف و پلاکی) درجه ی۱و۲ به ترتیب ۱۸و۲۱ درصد باشد .
– حداقل میانگین مقاومت آجر مهندسی درجه ی ۱و۲ به ترتیب باید ۳۵و۲۵ ، آجرنما (متعارف و پلاکی) درجه ی۱و۲ به ترتیب ۱۴و۱۲ و آجر توکار باربر و غیر باربر به ترتیب ۸و۴ مگاپاسکال باشد .
– مصرف آجرهای کهنه ی کاملا تمیز در صورت داشتن ویژگی های استاندارد مانعی ندارد ، ولی بهتر است همراه با آجرهای نو و در پشت کار از آنها استفاده شود .
– استفاده از تکه آجر ، شامل سه قد (سه چهارم آجر) ، نیمه (یک دوم آجر) ، چارک(یک چهارم آجر) و کلوک (پاره آجر) ، در بخش های درونی و پشت کار و در جاهایی که مصرف آجر درست (کامل) مقدور نیست ، مجاز است.
– استفاده از آجرهای ترک دار ، کج و معوج ، گود و برجسته ، که انحنای گودی و برجستگی آنها از ۵میلی متر تجاوز نکند ، بی اشکال است ، مشروط بر اینکه تعداد آنها از ۲۰درصد کل آجرها تجاوز نکند .
– مصرف آجرهای نما که دارای آلوئک یا ترک جزئی است ، تنها در پشت کار مجاز است .

ویژگی های آجرهای ماسه آهکی باید برابر استانداردهای معتبر باشد . 

آجرهای ماسه آهکی باید دارای ویژگی های زیر باشد :

– ظاهر آنها تمیز ، یکنواخت و از ترک و مواد خارجی عاری باشد .
– حداقل مقاومت فشاری آنها ۵ مگاپاسکال باشد .
– استفاده از آجرهای ماسه آهکی در جاهایی که خطر یخ زدگی وجود دارد ، به شرطی مجاز است که پس از آزمایش یخ بندان (قرار دادن در معرض ۵۰دوره یخ زدن و آب شدن ) ، کاهش مقاومت فشاری آنها کمتر از ۲۰درصد باشد .
– جذب آب آجرهای ماسه آهکی مورد استفاده در بخش های بیرونی ساختمان نباید از آن مقدار که تولید کننده اعلام کرده است ، بیشتر باشد .
– ویژگی های آجرهای بتنی باید با استانداردهای معتبر مطابقت کند .
آجرهای بتنی باید از ویژگی های زیر برخوردار باشد :
– آجرهای بتنی مورد استفاده در دیوارهای خارجی حداقل باید دارای مقاومت فشاری ۲۴ مگاپاسکال باشد .
– آجرهای بتنی برای مصارف عمومی باید دارای مقاومت فشاری ۵/۱۷ مگاپاسکال باشد .

آزمایش های استاندارد :

آجر رسی :

آزمایش های شیمیایی و فیزیکی آجر باید براساس استاندار ملی ایران شماره ۷ انجام شود . این آزمایش ها عبارت است از : اندازه گیری ابعاد ، تحدب و تقعر ، اندازه گیری مقاومت فشاری ، اندازه گیری جذب آب ، تعیین املاح محلول ، اندازه گیری مقاومت در برابر یخ بندان .

آجر ماسه آهکی :

آزمایش های شیمیایی و فیزیکی این آجر باید بر اساس استانداردهای معتبر صورت پذیرد . این آزمایش ها عبارت است از : تعیین ابعاد ، رواداری و شکل ، اندازه گیری چگالی خشک ، اندازه گیری مقاومت فشاری ، اندازه گیری جذب آب ، اندازه گیری مقاومت در برابر یخ بندان .

آجر بتنی :

آزمایش های شیمیایی و فیزیکی این آجر باید براساس استانداردهای معتبر انجام شود . این آزمایش ها عبارت است از : تعیین ابعاد و رواداری ، اندازه گیری مقاومت فشاری ، اندازه گیری جذب آب ، اندازه گیری جمع شدگی خشک خطی .

استانداردهای مرجع 

– استاندارد ملی ایران شماره ۷ ، ” آجر رسی – ویژگی و روش آزمون ” .
– استاندار ملی ایران شماره ۱۱۶۲ ، ” خاک رس جهت ساخت آجر رسی – ویژگی ها و روش های آزمون ” .

ایمنی ، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی

– در فرآیند آجر کاری در ساختمان ، برای حفظ محیط زیست ، توجه شود که در عملیات کارگاهی مانند اندازه کردن ، برش ، ساب حداقل دور ریز انجام شود . توصیه می شود ، برای کاهش دور ریز ، از آجرهای نیمه و سه چهارم تولید شده در کارخانه استفاده شود .
– بریدن آجر در کارگاه ساختمانی باعث آلودگی هوا می شود .

سازگاری

– از مصرف آب شور برای شستن اجزای آجرهای چیده شده با ملات سیمانی باید خودداری شود.
– از پاشیدن گچ بر روی اجزای آجری که با ملات سیمانی چیده شده است ، به خصوص در مناطق مرطوب ، باید خودداری شود.
– هنگام اجرای ساختمان ، از قرار دادن مستقیم مصالحی که در برابر رطوبت فساد پذیرند (مانند چوب) بر روی آجر باید خودداری شود.

بسته بندی ، حمل و نگهداری

– آجرها ی مهندسی و نما باید روی طبق (پالت) چوبی و با پوشش نایلونی بسته بندی شوند .
– بارگیری ، حمل و باراندازی انواع آجر باید با دقت انجام شود ، تا ضایعات آنها به حداقل ممکن برسد.
– آجرها ، هنگام حمل و نقل ، باید به صورتی بسته بندی یا چیده شود که از ایجاد ضایعات جلوگیری کند .
– آجرها را باید در محل تمیز و سرپوشیده به طور جدا از هم دسته بندی کرد و آنها را از خاک ، مواد مضر ، رطوبت و یخ و برف دور نگه داشت .